ကယားလူမ်ဳိး(၉)မ်ဳိး၏ ၀တ္စားဆင္ယင္ပံုမ်ား

အတတ္ႏိုင္ဆံုး ရွာေဖြေပးခဲ့ေပမယ့္ စိတ္မေကာင္းစြာနဲ႕ပဲ ကယန္းလထရဲ႕ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈသမိုင္းကို ရွာမေတြ႕ခဲ့ပါဘူး။ က်န္တဲ့လူမ်ဳိး(၈)မ်ဳိးကေတာ့ ရွိတဲ့အတြက္ တင္ေပးလိုက္ပါတယ္။ ကယားျပည္နယ္ရဲ႕ ရိုးရာအေမြအႏွစ္ေတြကို ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလံုးသာမကဘဲ တစ္ကမၻာလံုးသိေအာင္ ရည္ရြယ္ပါတယ္။

ကယား

ေရွးယခင္က ေယာက်္ားမ်ားဆံထံုး ထံုး၍ အျဖဴေရာင္ေခါင္းေပါင္း ေပါင္းသည္။ အနီေရာင္ ေဘာင္းဘီတိုႏွင့္ အက်ႌအျဖဴေရာင္အနီကြက္ ေရွ႕ကြဲေနာက္ကြဲကို ၀တ္ၾကသည္။ အ၀တ္အထည္ မ်ားမွာ ဂ်ပ္ခုတ္ထည္မ်ားျဖစ္သည္။ နားေပါက္ေဖာက္ၿပီး နားဆြဲအခၽြန္မ်ား ဆြဲထားသည္။

          အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ဆံထံုး ထံုး၍ အနီေရာင္ပု၀ါေပါင္းသည္။ လံုခ်ည္မွာ အနီေရာင္ျဖစ္ၿပီး ဒူးဆစ္အထက္နားအထိရွည္သည္။ ဒူးဆစ္တစ္ဘက္စီတြင္ ခ်ည္ကိုသစ္ေစးသုတ္ထားသည့္ (ကဘု) ေခၚ ခ်ည္ေခြကို ၀တ္ဆင္ထားပါသည္။ ခ်ည္ေခြ၏ အေလးခ်ိန္မွာ (၅၀)က်ပ္သားမွ တစ္ပိႆာအထိ ေလးပါသည္။ အကႌ်အျဖစ္ ၿခံထည္ကိုညာသိုင္းၿပီး လံုခ်ည္အေပၚအထိ ဖံုး၍ ၿခံဳထားပါသည္။ ၿခံဳထည္မွာအနက္ေရာင္ျဖစ္ပါသည္။ ခါးတြင္ အျဖဴေရာင္ခါးစည္း စည္းထားပါသည္။ ခါးစည္းမွာ (၅)ေပ ရွည္ပါသည္။ အေပၚဆံုးတြင္ အနီေရာင္ၿခံဳထည္ လႊမ္းၿခံဳထားပါသည္။ နားတြင္ ေငြနားေတာင္း၊ ေငြနားဆြဲခၽြန္မ်ားကို ဆြဲထားၿပီး လက္တြင္ ေငြလက္ေကာက္မ်ား တစ္ကြင္းမွ သံုးကြင္းအထိ ၀တ္ဆင္ ထားပါသည္။ လည္တြင္ ေငြဒဂၤါးမ်ားကို ႀကိဳးသီၿပီး ဆြဲထားပါသည္။ ေျခက်င္းတြင္ ပုတီးေစ့မ်ားကို ႀကိဳးစီတန္း၍ ကံုးပက္ထားပါသည္။

ေဂခို

ေယာက်္ားမ်ား ေရွ႕ကြဲေနာက္ကြဲအျဖဴေရာင္သင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ၾကသည္။ ဆံထံုး ထံုး၍ ေခါင္းေပါင္း ေပါင္းသည္။ ေဘာင္းဘီမွာအျဖဴေရာင္ျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ဆံပင္ရွည္ေနာက္ဆံထံုးၿပီး (၄)ေထာင့္ပု၀ါကို ေထာင့္စြန္းႏွစ္ဘက္မွဆြဲကာ ငယ္ထိပ္မွ ေမးေစ့သို႕ခ်ထားသည္။ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းႏွင့္ အနီခံ၍ အနက္ေရာင္ျဖင့္ ေဖာက္ထားေသာ ထမီကို ၀တ္ၾကသည္။ ဖားစည္ပံုရွိေသာ နားေတာင္းကို ပန္ၿပီး ေငြျပားကို သီ၍ ဆြဲထားၾကသည္။ လက္တြင္ ေငြလက္ေကာက္မ်ား ၀တ္ဆင္ထားၾကသည္။

ကယန္း(ပေဒါင္)

ေရွးအခါက ေယာက်္ားမ်ားသည္ ဆံထံုး ထံုးၿပီး ေခါင္းေပါင္းအျဖဴေရာင္ကို ေပါင္းပါသည္။ အျဖဴေရာင္ ေဘာင္းဘီတိုႏွင့္ အက်ႌအျဖဴေရာင္ေရွ႕ကြဲေနာက္ကြဲသင္တိုင္းကို ၀တ္ဆင္ထားပါသည္။ ပြဲလမ္းသဘင္ သြားသည့္အခါ ခါးတြင္ ေငြဒါးေျမွာင္၊ ေငြဒါးလြယ္ လြယ္ထားပါသည္။ နားေဖာက္ၿပီး နားဆြဲခၽြန္ ဆြဲထားပါသည္။

မိန္းမမ်ား ဦးေခါင္းထိပ္တြင္ ဆံထံုး ထံုးၿပီး ၀ါးဘီးႀကီးတစ္ခုႏွင့္ ၀ါးဘီးငယ္တစ္ခုကို စိုက္ထားပါသည္။ ဒူးဆစ္အထိရွည္ေသာ အနက္တစ္ပိုင္းႏွင့္ အနီေရာင္တစ္ပိုင္ ထမီကို ၀တ္ပါသည္။ အက်ႌမွာ အျဖဴေရာင္ျဖစ္ၿပီး ေရွ႕ကြဲေနာက္ကြဲသင္တိုင္းျဖစ္သည္။ လည္ပင္းတြင္ ေၾကးေခြမ်ားကို စြပ္ထား ပါသည္။ ေၾကးေခြ၏ေအာက္ပိုင္း လည္ဂုတ္တြင္  ေၾကးေခြကေလးမ်ားကို အထိန္းသေဘာေဒါက္လိုက္ စြပ္ထားပါသည္။ ဒူးေအာက္ပိုင္းႏွင့္ ေျခသလံုးတို႕တြင္ ေၾကးေခြမ်ား စြပ္ထားပါသည္။ နားေပါက္က်ယ္က်ယ္ထားၿပီး ေငြနားဆြဲမ်ား၊ နားေတာင္းမ်ား ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ လည္တြင္ ေငြျပားမ်ားကိုသီ၍ ဆြဲထားပါသည္။ ေခါင္းေဆာင္အျဖဴေရာင္ကို ေပါင္းထားၿပီး ဆံထံုးကို ေငြဆံထံုးျဖင့္ ထိုးထားပါသည္။

ယင္းေဘာ္

ေယာက်္ားမ်ား အနက္ေရာင္ေဘာင္းဘီတို၊ အကႌ်အျဖဴေရာင္ ေရွ႕ကြဲကို ၀တ္ဆင္သည္။ ဆံထံုး ထံုးၿပီး ေခါင္းေပါင္းအျဖဴေရာင္ကို ေပါင္းထားသည္။ နားေဖာက္၍ နားဆြဲခၽြန္ဆြဲထားပါသည္။ ဒူးဆစ္ ေအာက္ပိုင္းတြင္ သစ္ေစးအမဲေရာင္သုတ္ထားသည့္ ခ်ည္အမဲကိုပတ္ထားသည္။ ေၾကြေစ့မ်ားကို ေခါင္းပတ္နဖူးတစ္၀ိုက္တြင္ သီဆြဲထားသည္။ လည္ပင္းတြင္ ေၾကြပုတီးမ်ားကို အဆင့္ဆင့္စြပ္ထားသည္။

မိန္းမမ်ား အနက္ေရာင္ထမီကို၀တ္ၿပီး သစ္ေစးသုတ္ႀကိဳးေခြကို ဒူးဆစ္ေအာက္တြင္ ပတ္ထားသည္။ ခါးတြင္ ပု၀ါအျဖဴေရာင္စည္းၿပီး အစကို ဒူးအထိခ်ထားသည္။ အကႌလက္ရွည္ အနက္ေရာင္၀တ္ၿပီး ၿခံဳထည္အနက္ေရာင္လႊမ္းၿခံဳထားသည္။ ေယာက်္ားမ်ားကဲ့သို႕ ေခါင္းေပါင္း ေပါင္းၿပီး နဖူးတစ္၀ိုက္တြင္ ေၾကြေစ့မ်ား သီဆြဲထားသည္။ ေငြျပားလည္ဆြဲကို သီဆြဲထားပါသည္။ လက္တြင္ ေငြလက္ေကာက္မ်ား ၀တ္ထားသည္။ နားေပါက္ေဖာက္၍ ေငြနားေတာင္း၊ နားဆြဲမ်ား ပန္ဆင္ၾကသည္။ ခါးတြင္ ေၾကြေစ့မ်ားကို သီ၍ ခါးပတ္ၾကသည္။

ကယန္းလထ

မိုႏူ

ေယာက်္ားမ်ားႏွင့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ၀တ္စားဆင္ယင္မႈမ်ား ကယားလူမ်ဳိးစုႏွင့္ ဆင္တူပါသည္ ထူးျခားခ်က္တစ္ရပ္မွာ ကယားလူမ်ဳိးစုတို႕က အနီေရာင္ကို၀တ္ဆင္ၿပီး၊ မိုႏူလူမ်ဳိးစုသည္ အနက္ေရာက္ကို ၀တ္ဆင္ပါသည္။ မိုႏူအမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ေခါင္းစည္းအနက္၊ ၿခံဳထည္အနက္၊ အတြင္းခံအက်ႌအနက္ႏွင့္ အနက္ေရာင္ထမီတိုကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ခါးတြင္ ခါးစည္းမွာ အျဖဴေရာင္ ျဖစ္သည္။ ဒူးဆစ္တြင္လည္း အမ်ဳိးသမီးကဲ့သို႕ ခ်ည္ေခြစြပ္ထားပါသည္။ ေငြလက္ေကာက္၊ ေငြနားေတာင္းကို ၀တ္ဆင္ထားၾကသည္။ လည္တြင္ ေငြျပားမ်ားႏွင့္ လျခမ္းသ႑ာန္ ေငြျပားကို သီကံုးၿပီး ဆြဲထားၾကသည္။

ကေယာ

ေယာက်္ားမ်ားဦးထိပ္တြင္ ဆံထံုး ထံုးၿပီး ေခါင္းေပါင္းအနီေရာင္ ေပါင္းထားသည္။ အနီခံၿပီး အနက္ေရာင္ေဖာက္ထားသည့္ ေဘာင္းဘီတိုကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အနက္ေရာက္ ထမီကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ အနီခံ၍ အနက္ေရာင္ ေဖာက္ထားသည့္ အက်ီ၀တ္ၾကသည္။ လည္ပင္းတြင္ ေၾကးေခြ၊ ပုတီး၊ လျခမ္းသ႑ာန္ လည္ဆြဲ ဆင္ယင္ၾကသည္။ နားတြင္ နားဆြဲမ်ား၊ ေငြကြင္းမ်ား ဆင္ထားၾကသည္။ လက္တြင္ ေငြလက္ေကာက္ ၀တ္ဆင္ၿပီး ဒူးဆစ္ေအာက္ပိုင္းတြင္ ေၾကးေခြစြပ္ထားၾကသည္။ ဆံထံုး ထံုးၿပီး ၀ါးဘီးျဖင့္ စိုက္ထားသည္။

ယင္းတလဲ

ေယာက်္ားမ်ား ေဘာင္ဘီျဖဴႏွင့္ ရွပ္အက်ႌကို ၀တ္ထားၾကသည္။ ပန္းေရာင္ ေခါင္းေပါင္း ေပါင္းၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အက်ႌအျဖဴေရာင္၀တ္ၿပီး အစိမ္းေဖာက္ႏွင့္ ထမီအနီေရာင္ခံၿပီး အစိမ္းေဖာက္သည္ကို ၀တ္ဆင္သည္။ ေငြျပာမး်ားကို သီၿပီး ဘယ္ညာစလြယ္သိုင္းၿပီး ဆင္ယင္ၾကသည္။

ေဂဘား

ေယာက်္ားမ်ား သင္တိုင္းအျဖဴေရာင္ႏွင့္ အနက္ေရာင္ေဘာင္းဘီကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ နားေပါက္ ေဖာက္ၿပီး ေယာင္ထံုးသည္။ ၀ါးဘီအငယ္ထည့္၍ ထံုးၾကသည္။ ေခါင္းေပါင္း ေပါင္းၾကသည္။

မိန္းမမ်ား အနီေရာင္ခံၿပီး အစိမ္းေဖာက္သည့္ထမီ၊ သင္တိုင္းအျဖဴေရာင္ကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ပု၀ါကို ဆံထံုတြင္ ပတ္ထားၾကသည္။ ပယင္းပုတီး၊ ေငြျပားမ်ားကို သီဆြဲၾကသည္။

S.Htoowai